เปิดเหตุผลว่า ทำไมจึงไม่ควรแปะป้ายว่าใครป่วยเป็นโรคบุคลิกภาพผิดปกติแบบหลงตัวเองก่อนเข้าใจ Narcissistic Spectrum
โรคบุคลิกภาพผิดปกติแบบหลงตัวเอง (Narcissistic Personality Disorder: NPD) เป็นหนึ่งในโรคทางจิตเวชที่ถูกพูดมากขึ้นในสังคมปัจจุบัน แต่ถึงแม้ว่าจะมีข้อมูลมากมายให้อ่านบนโลกอินเตอร์เน็ตก็ยังพบว่ามีคนจำนวนมากที่นำคำว่า “หลงตัวเอง (Narcissism)” ไปพูดถึงอย่างไม่เข้าใจจึงทำให้เกิดความเข้าใจผิดเกี่ยวกับคำนี้
ซึ่งสิ่งที่ไม่ควรจะเกิดขึ้นเลยก็คือการแปะป้ายให้ใครต่อใครว่าป่วยเป็นโรคบุคลิกภาพผิดปกติแบบหลงตัวเองไปทั้ง ๆ ที่ยังไม่เคยปรึกษาจิตแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญเลย โดยในบทความนี้ผู้เขียนได้รวบรวมข้อมูลที่น่าสนใจเกี่ยวกับคำว่า Narcissism ที่จะเป็นเหตุผลว่าเพราะอะไรจึงไม่ควรแปะป้ายใครว่าป่วยเป็นโรคนี้ค่ะ
Narcissism มีความเป็นช่วงความต่อเนื่อง (spectrum)
หมายความว่า มันไม่ได้มีแค่รูปแบบเดียวเพราะมันขึ้นอยู่กับระดับความเข้มข้นที่มีอยู่ในบุคลิกภาพของแต่ละบุคคล ซึ่งปลายสุดของ Narcissism ทั้งสองด้าน ได้แก่
Healthy Narcissism
ยกตัวอย่างเช่น เด็กอายุ 2 ขวบมองเห็นว่าสิ่งต่าง ๆ เป็นฉันหรือเป็นของฉัน รวมถึงมีความสุขและภูมิใจในสิ่งที่ตัวเองทำได้ ซึ่งถือว่าเป็นความปลื้มที่มีต่อตัวเองตามพัฒนาการของเด็ก เมื่อเวลาผ่านไปเด็กที่สามารถผ่านพัฒนาการในขั้นนี้ไปได้ด้วยดีก็จะเรียนรู้ว่าคนอื่นก็มีความต้องการ (needs) ไม่ต่างกับฉัน ความต้องการของคนอื่นสำคัญเท่ากับความต้องการของฉัน จึงให้ความสำคัญกับการเชื่อมโยงกับคนอื่นโดยไม่จำเป็นต้องเหนือกว่าคนอื่น
Pathological Narcissism
เป็นระดับที่มีความผิดปกติซึ่งผู้ที่อยู่ในสภาวะนี้มักจะมีพฤติกรรมที่ส่งผลกระทบต่อผู้อื่น หรือพูดได้ว่าเป็นผู้ป่วยโรคบุคลิกภาพผิดปกติแบบหลงตัวเองนั่นเอง
ดังนั้น จึงไม่สามารถด่วนสรุปได้เลยว่าทุกคนที่มีลักษณะแบบหลงตัวเอง (Traits of Narcissism) จะต้องเป็นผู้ป่วยโรคบุคลิกภาพผิดปกติแบบหลงตัวเองเสมอไป
โรคบุคลิกภาพผิดปกติแบบหลงตัวเองมีความซับซ้อน
ในการวินิจฉัยจึงจำเป็นต้องให้ผู้ที่มีความเชี่ยวชาญที่มีความเข้าใจเกณฑ์ในการวินิจฉัยโรคตามคู่มือการวินิจฉัยและสถิติสำหรับความผิดปกติทางจิต (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) ซึ่งเป็นคู่มือที่ใช้เป็นมาตรฐานเพื่อวินิจฉัยและจำแนกประเภทของความผิดปกติทางจิต ปัจจุบันใช้ฉบับที่ 5 ฉบับปรับปรุงแก้ไขล่าสุด (DSM-5-TR) จัดทำและเผยแพร่โดยสมาคมจิตแพทย์อเมริกัน (American Psychiatric Association - APA) โดยสำหรับในประเทศไทยผู้เชี่ยวชาญดังกล่าวมักหมายถึงจิตแพทย์
Pathological Narcissism ไม่ได้มีเพียงรูปแบบเดียว
เมื่อพูดถึงความหลงตัวเองที่อยู่ในระดับผิดปกติ คนส่วนใหญ่มักจะนึกถึงภาพของคนที่มีพฤติกรรมชอบบงการควบคุมคนอื่น กดคนอื่นลงต่ำแล้วแสดงออกในทางที่บ่งบอกว่าฉันเหนือกว่า มีบุคลิกแบบมักใหญ่ใฝ่สูงหรือบ้าอำนาจอย่างชัดเจน แต่ความเป็นจริงแล้ว Narcissism นั้นมีอยู่หลายหน้าตา ยกตัวอย่างเช่น
Overt narcissism
มีลักษณะเช่น ชอบเข้าสังคม เปิดเผย หยิ่งยะโส ชอบข่มขู่หรือครอบงำคนอื่น แสดงออกว่าตัวเองยิ่งใหญ่หรือสำคัญกว่าความเป็นจริง ชอบให้คนอื่นยกย่องชื่นชม ชอบแสวงหาประโยชน์จากผู้อื่น ต้องการเอาชนะผู้อื่น และขาดความเห็นอกเห็นใจผู้อื่น (แม้ว่าจะรู้ว่าคนอื่นรู้สึกอย่างไรแต่พวกเขาไม่แคร์)
Covert narcissism
มีลักษณะเช่น แสดงออกเหมือนเป็นคนที่มีความภาคภูมิใจในตัวเองต่ำ มีแนวโน้มสูงที่จะมีภาวะวิตกกังวล ซึมเศร้า หรืออับอาย ชอบอยู่คนเดียวมากกว่าเข้าสังคม รู้สึกไม่มั่นคง ขาดความมั่นใจ อ่อนไหวกับการถูกตำหนิวิจารณ์และจะใช้การแก้ตัวหรือโจมตีกลับเพื่อป้องกันตัวเอง รวมถึงรู้สึกว่าตัวเองเป็นเหยื่อและมักเล่นบทเป็นผู้ถูกกระทำ
Antagonistic narcissism
มีลักษณะเช่น ชอบเอาเปรียบผู้อื่น มีแนวโน้มที่จะแข่งขันกับผู้อื่น ชอบโต้เถียงกับคนอื่นเพื่อเอาชนะ
Communal narcissism
เป็นภาวะหลงตัวเองที่ไม่ได้แสดงออกผ่านความเย่อหยิ่งหรือความยิ่งใหญ่แต่จะแสดงออกผ่านการพยายามทำตัวเป็นคนดีและมีคุณธรรมอย่างเกินจริงเพื่อให้ได้รับคำยกย่องชื่นชมจากผู้อื่น โดยจะให้ความสำคัญกับการเป็นคนดีและช่วยเหลือผู้อื่นเป็นอย่างมาก ไม่ใช่เพราะความเห็นอกเห็นใจอย่างแท้จริง แต่เพราะต้องการให้สังคมมองว่าเป็นคนดีที่สุด เสียสละที่สุด และมีศีลธรรมที่สุด เพื่อตอบสนองความต้องการความชื่นชมและการยอมรับของตัวเอง
Malignant narcissism
เป็นรูปแบบที่รุนแรงและอันตรายที่สุดของภาวะหลงตัวเอง (narcissism) โดยเป็นการผสมผสานระหว่างลักษณะของ โรคบุคลิกภาพหลงตัวเอง (NPD) และ พฤติกรรมต่อต้านสังคม (antisocial personality disorder) มีลักษณะเช่น เจ้าคิดเจ้าแค้น มีความสุขบนความเจ็บปวดของคนอื่น (sadism) ก้าวร้าวรุนแรง มีความหวาดระแวงหรือกังวลสูงเกินไปเกี่ยวกับภัยคุกคามที่อาจเกิดขึ้นกับตัวเอง
อย่างไรก็ตาม แม้ว่าในบทความนี้จะกล่าวถึงความผิดปกติทางบุคลิกภาพแบบหลงตัวเองในรูปแบบต่าง ๆ ซึ่งก็อาจจะไปตรงกับลักษณะของคนใกล้ชิดของผู้อ่านพอดีเป๊ะ แต่ผู้เขียนขอย้ำอีกครั้งว่า ไม่ควรแปะป้าย ว่าใครเป็นโรคบุคลิกภาพผิดปกติแบบหลงตัวเอง หากผู้อ่านเป็นผู้หนึ่งที่ได้รับผลกระทบจากคนใกล้ชิดซึ่งมีลักษณะเข้าข่ายว่าอาจจะป่วยเป็นโรคนี้ สิ่งที่ผู้เขียนอยากชวนให้ผู้อ่านทำ ได้แก่
ทำความเข้าใจเกี่ยวกับโรคบุคลิกภาพผิดปกติแบบหลงตัวเองผ่านการปรึกษาจิตแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต
ไม่ควรแปะป้ายว่าใครเป็นผู้ป่วยจากข้อมูลที่ได้รับผ่านสื่อต่าง ๆ เพียงอย่างเดียว เพราะโรคบุคลิกภาพผิดปกติทุกแบบมีความซับซ้อนและมีหลายอาการที่ทับซ้อนกับโรคจิตเวชชนิดอื่น ผู้ที่ไม่ใช้จิตแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านเกณฑ์การวินิจฉัยโรคจิตเวชจึงมีแนวโน้มสูงที่จะเกิดความเข้าใจผิดซึ่งจะนำไปสู่การปฏิบัติต่อบุคคลดังกล่าวอย่างไม่ถูกต้องเหมาะสม
ปรับมุมมองว่าการพบจิตแพทย์นั้นเป็นการดูแลตนเองอย่างหนึ่ง เนื่องจากผู้ป่วยโรคบุคลิกภาพผิดปกติแบบหลงตัวเองมักไม่ยอมรับว่าตนเองมีความผิดปกติและต้องได้รับความช่วยเหลือทำให้ยากที่จะเห็นผู้ป่วยตัดสินใจไปพบจิตแพทย์ด้วยตนเอง
ดังนั้น หากคุณเป็นคนหนึ่งที่ได้รับผลกระทบจากพฤติกรรมอารมณ์ของคนที่มีแนวโน้มว่าจะเป็นโรคบุคลิกภาพผิดปกติแบบหลงตัวเอง ผู้เขียนมีความคิดเห็นว่าคุณเองก็สามารถรับความช่วยเหลือจากจิตแพทย์ได้เช่นกันซึ่งมันไม่ได้แปลว่าคุณป่วยจิตเวชเสียเอง แต่มันคือการเข้าสู่กระบวนการเยียวยาตนเองและเรียนรู้วิธีในการรับมือกับผู้ป่วยโดยมีจิตแพทย์เป็นผู้ช่วยเหลือ
หากคุณกำลังได้รับผลกระทบจากความสัมพันธ์ที่ทำให้รู้สึกสับสน เหนื่อย หรือไม่รู้ว่าควรรับมืออย่างไร การปรึกษาสุขภาพจิตโดยจิตแพทย์และนักจิตวิทยา จาก ISTRONG อาจช่วยให้คุณเข้าใจสถานการณ์และความรู้สึกของตัวเองได้ชัดเจนขึ้น พร้อมเรียนรู้วิธีดูแลตัวเองและรับมือกับความสัมพันธ์อย่างเหมาะสม การขอความช่วยเหลือ ไม่ได้แปลว่าคุณเป็นคนผิดหรือเป็นผู้ป่วย แต่คือการดูแลตัวเอง
iSTRONG Mental Health
ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพใจและทักษะจิตวิทยา สำหรับบุคคล องค์กร
บริการของเรา
บุคคลทั่วไป
บริการปรึกษา จิตแพทย์และนักจิตวิทยา : https://cutt.ly/LtkJ6SA5
คอร์สฝึกอบรม ทักษะด้านจิตวิทยา : https://cutt.ly/qtkLhw8U
องค์กร
บริการดูแลสุขภาพใจพนักงาน : https://cutt.ly/KtkKwjXg
ติดต่อ
โทร. 02-0268949 หรือ Line : @istrong
บทความที่เกี่ยวข้อง
อ้างอิง:
Jim Brillon (2024). What is the Narcissistic Spectrum?
Retrieved from https://www.youtube.com/watch?v=rtmZc6vmKR4&t=71s
Courtney Telloian (2024). How to Identify Different Types of Narcissism.
Retrieved from https://psychcentral.com/health/types-of-narcissism
ประวัติผู้เขียน
นิลุบล สุขวณิช (เฟิร์น) ประวัติการศึกษา: จบปริญญาโทสาขาจิตวิทยาการปรึกษา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ปริญญาตรีสาขาจิตวิทยา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มีประสบการณ์ทำงานเป็นนักจิตวิทยาการปรึกษาในมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งเป็นเวลา 11 ปี ปัจจุบันเป็นนักเขียนบทความให้กับ ISTRONG
Nilubon Sukawanich (Fern) Educational background: Master's degree in Counseling Psychology from Chiang Mai University, Bachelor's degree in Psychology from Chiang Mai University. With 11 years of experience working as a counseling psychologist at a university. Currently working as a content writer for ISTRONG.