เมื่อหนี้ชีวิตกัดกินจิตใจ คนเป็นลูกสาวควรไปต่อยังไงกับ Narcissistic Mother
เคยสังเกตบ้างไหมคะว่าในวัฒนธรรมเอเชียจะมีค่านิยมที่ชัดเจนอย่างหนึ่งก็คือการเชิดชูเรื่อง “ความกตัญญู” ซึ่งในแง่หนึ่งมันเป็นเรื่องที่ดีเพราะการมีสำนึกขอบคุณ (gratitude) นั้นมีงานวิจัยรองรับมากมายว่ามันเป็นตัวแปรหนึ่งที่ช่วยให้เกิดผลลัพธ์ทางบวก เช่น มีความสุขมากขึ้น มีความเครียดลดลง แต่ในเหรียญอีกด้านของค่านิยมเรื่องความกตัญญูมันก็อาจนำไปสู่สถานการณ์ที่กัดกินจิตใจได้เหมือนกัน โดยเฉพาะการที่สังคมมีความคาดหวังให้บุคคลแสดงความกตัญญูต่อผู้ที่มีพฤติกรรมทำร้ายหรือมีความสัมพันธ์กันแบบ toxic relationship
ในบทความนี้ ผู้เขียนจึงอยากนำเสนอมุมมองทางเลือกให้แก่คนที่ต้องประสบกับสภาวะแบบกลืนไม่เข้าคายไม่ออก อันเกิดจากปัญหาความสัมพันธ์กับคนในครอบครัว โดยเฉพาะระหว่างลูกสาวกับแม่ซึ่งเป็นประเด็นที่พบบ่อยมากในสังคมเอเชีย ดังนี้
จะรู้ได้อย่างไรว่าตนเองกำลังอยู่ใน toxic relationship?
ผู้เขียนเชื่อว่าในทุกก้าวแรกของการเปลี่ยนแปลงคือการตระหนักรู้ ส่วนใหญ่แล้วความสัมพันธ์ที่เป็นพิษที่เกิดกับลูกสาว (ที่โตแล้ว) กับแม่มักพบว่ามีโอกาสสูงที่แม่จะมีลักษณะแบบหลงตัวเอง (Narcissistic Mother) ซึ่งทำให้แม่มักจะแสดงพฤติกรรม toxic ต่อลูกสาว เช่น
ใช้การแรงกดดันทางอารมณ์เพื่อควบคุมบีบบังคับให้ทำตาม (Emotional Blackmail)
Narcissistic Mother มักจะทำให้ลูกเกิดความกลัว (Fear) ความรู้สึกเป็นหนี้ผูกพัน (Obligation) และความรู้สึกผิด (Guilt) เพื่อเรียกร้องเงินหรือการกระทำบางอย่าง ยกตัวอย่างประโยคเช่น “ถ้าลูกรักแม่จริงอย่างที่พูดก็ควรที่จะซื้อบ้านซื้อรถแพง ๆ ให้แม่สิ” หรือตำหนิว่าลูกเป็นคนเห็นแก่ตัวเมื่อลูกไม่ทำอย่างที่แม่ต้องการ
บิดเบือนความผิดของตัวเอง (Gaslighting)
Narcissistic Mother อาจจะรู้ว่าตัวเองทำอะไรลงไปบ้างแต่มักจะไม่ยอมรับเวลาที่ตัวเองทำผิดจึงมักจะใช้วิธีบิดเบือนความจริงแล้วกล่าวโทษว่าลูกเป็นฝ่ายผิดแทน เช่น เมื่อลูกสารภาพความในใจกับแม่ว่า “แม่คะ คำพูดที่แม่พูดกับหนูมันทำให้หนูเจ็บปวดมาก” ถ้าเป็นแม่โดยทั่วไปก็มักจะตอบว่า “โอ้ว…แม่ไม่เคยรู้เลย แม่ขอโทษจริง ๆ แม่ไม่ได้ตั้งใจ ขอบคุณที่บอกแม่นะ แม่จะพยายามไม่ทำแบบนั้นกับลูกอีก”
แต่ Narcissistic Mother มักจะตอบว่า “แกมันอ่อนไหวไปเอง แกควรจะเลิกนิสัยเป็นคนคิดมากแบบนี้ได้แล้วนะ ฉันล่ะเหนื่อยจริง ๆ กับการต้องมาเป็นแม่แก ตั้งแต่แกเกิดมาก็มีแต่เรื่องให้ฉันปวดหัว”
ก้าวก่ายล้ำเส้น (Poor Boundaries)
Narcissistic Mother มักจะมีลักษณะเจ้ากี้เจ้าการชีวิตของลูก เช่น ลูกต้องเรียนสาขาที่แม่เลือกให้ ลูกต้องแต่งงานกับคนที่แม่คิดว่าดี ลูกต้องแต่งตัวอย่างที่แม่ชอบ หรือในอีกลักษณะหนึ่งก็คือแม่มีการพึ่งพิงลูกสูงจนลูกแทบจะไม่มีพื้นที่ส่วนตัวหรือเป็นตัวของตัวเองได้เลย
ไม่ให้การสนับสนุนช่วยเหลือ (Lack of Support)
Narcissistic Mother มักมีลักษณะเพิกเฉยไม่สนใจความต้องการของลูก ทำให้ลูกมักไม่ได้รับการสนับสนุนช่วยเหลือจากแม่อย่างที่ควร เช่น ไม่รับฟังเวลาที่ลูกเล่าปัญหา ไม่ใส่ใจความเป็นอยู่ของลูก(ในตอนที่ลูกยังเป็นเด็ก) ไม่ให้กำลังใจในเวลาที่ลูกกำลังเผชิญกับอุปสรรคปัญหา ซึ่งจริง ๆ แล้วแม่รู้ว่าลูกต้องการอะไรแต่ไม่แคร์เพราะความต้องการของแม่สำคัญกว่า
แสดงออกทางลบอย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ (Consistent Negativity)
จริงอยู่ที่แม้ว่าพ่อแม่ทั่วไปก็ไม่สามารถแสดงออกทางบวกกับลูกได้ตลอดเวลา เช่น ปกติก็ใจดีกับลูกยกเว้นตอนสอนการบ้าน แต่ Narcissistic Mother มักจะตรงข้ามคือปกติจะแสดงออกทางลบกับลูกยกเว้นในบางเวลา เช่น ตอนที่พาลูกไปออกงานสังคมก็จะกลายเป็นแม่ที่อบอุ่นอ่อนหวานต่างกับตอนที่อยู่ตามลำพังกับลูกหน้ามือเป็นหลังมือ
ทำอย่างไรเมื่อพบว่าตัวเองเข้าข่ายเป็นลูกสาวของ Narcissistic Mother
หากอ้างอิงจากข้อมูลที่มีในอินเตอร์เน็ตก็จะพบว่ามีผู้เสนอแนะแนวทางมากมายในการรับมือกับ Narcissistic Mother เช่น
วางขอบเขตให้ชัดเจน (Set Strong Boundaries)
แสดงความรู้สึกและความต้องการของตัวเองอย่างตรงไปตรงมา
ฝึกฝนทักษะการดูแลตัวเอง (self-care)
แต่ในมุมมองของผู้เขียนกลับมองว่าถ้าทุกคนทำได้ก็คงจะหลุดพ้นจาก Narcisstic Mother กันไปหมดแล้ว ปัญหาคือหลายคนมีองค์ความรู้ว่าควรทำอย่างไร แต่ไม่สามารถลงมือปฏิบัติได้ เนื่องจากความสัมพันธ์ระหว่างลูกสาวกับ Narcissistic Mother นั้นมีความซับซ้อนและลูกสาวมักถูกหล่อหลอมให้กลายเป็นคนที่มีลักษณะแบบ Low Self-esteem ดังนั้น หากผู้อ่านเป็นหนึ่งในลูกสาวที่ต้องพบเจอกับแม่ที่ดูเหมือนว่าจะเป็น Narcissistic Mother และไม่ว่าจะทำอย่างไรก็ไม่สามารถรู้สึกเป็นอิสระจากแม่ได้เลย ผู้เขียนอยากเชิญชวนให้ลองปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตดูนะคะ
แม้ว่าผู้เชี่ยวชาญฯ จะไม่สามารถเป็น magic tools ที่ช่วยปัดเป่าให้ปัญหาของคุณหายวับไปได้โดยทันที แต่สิ่งที่คุณจะได้รับเป็นอย่างน้อยที่สุดก็คือความรู้สึกว่าตนเองไม่ได้เผชิญกับปัญหาอย่างโดดเดี่ยว รวมถึงคุณจะมีสนามทดลองให้ฝึกซ้อมใช้ทักษะการรับมือกับปัญหาภายใต้บรรยากาศที่ปลอดภัย อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนขอแนะนำให้เลือกรับบริการจากบุคคลที่มีคุณวุฒิรับรองจากหน่วยงานที่เชื่อถือ เช่น แพทยสภา สมาคมจิตวิทยาแห่งประเทศไทย เพื่อให้คุณได้รับความคุ้มครองในกรณีที่ผู้ให้บริการกระทำการใดที่เป็นการละเมิดผู้รับบริการ
การรักแม่ ไม่ได้แปลว่าเราต้องยอมเจ็บปวดเสมอไป หากคุณกำลังติดอยู่ในความสัมพันธ์ที่ทำให้รู้สึกผิด ไร้คุณค่า หรือไม่สามารถเป็นตัวเองได้ การขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญไม่ใช่เรื่องผิด และไม่ได้หมายความว่าคุณเป็นลูกที่ไม่ดี iSTRONG Mental Health พร้อมเป็นพื้นที่ปลอดภัยให้คุณได้พูดคุย ทำความเข้าใจบาดแผลทางใจ และเรียนรู้วิธีรับมือกับความสัมพันธ์ที่ซับซ้อน ผ่านบริการปรึกษาสุขภาพจิตโดยจิตแพทย์และนักจิตวิทยา เพราะคุณมีสิทธิ์ที่จะรักครอบครัว และมีสิทธิ์ที่จะรักและดูแลตัวเองไปพร้อมกัน
iSTRONG Mental Health
ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพใจและทักษะจิตวิทยา สำหรับบุคคล องค์กร
บริการของเรา
บุคคลทั่วไป
บริการปรึกษา จิตแพทย์และนักจิตวิทยา : https://cutt.ly/LtkJ6SA5
คอร์สฝึกอบรม ทักษะด้านจิตวิทยา : https://cutt.ly/qtkLhw8U
องค์กร
บริการดูแลสุขภาพใจพนักงาน : https://cutt.ly/KtkKwjXg
ติดต่อ
โทร. 02-0268949 หรือ Line : @istrong
บทความที่เกี่ยวข้อง
อ้างอิง:
Jaime Zuckerman (2024).
Narcissistic Mothers and Their Adult Daughters.
Jeremy Sutton (2024).
What Is Emotional Blackmail? Examples & How to Deal With It.
Amelia Cambrell (2022).
Toxic Mother-Daughter Relationships: 4 Strategies to Fix Yours.
ประวัติผู้เขียน
นิลุบล สุขวณิช (เฟิร์น) ประวัติการศึกษา: จบปริญญาโทสาขาจิตวิทยาการปรึกษา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ปริญญาตรีสาขาจิตวิทยา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มีประสบการณ์ทำงานเป็นนักจิตวิทยาการปรึกษาในมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งเป็นเวลา 11 ปี ปัจจุบันเป็นนักเขียนบทความให้กับ ISTRONG
Nilubon Sukawanich (Fern) Educational background: Master's degree in Counseling Psychology from Chiang Mai University, Bachelor's degree in Psychology from Chiang Mai University. With 11 years of experience working as a counseling psychologist at a university. Currently working as a content writer for ISTRONG.