รู้ได้อย่างไรว่าคนที่คุยอยู่มีภาวะ Narcissist 9 ข้อสังเกตของผู้ที่มีภาวะ Narcissistic Personality Disorder (NPD)
ในช่วงแรกของความสัมพันธ์แบบโรแมนติก หรือความสัมพันธ์แบบคนคุย เราจะเห็นว่าอีกฝ่ายมักแสดงแต่ด้านดี ๆ ออกมาให้เห็น แต่เราจะรู้ได้ย่างไรว่าเขาอาจมีภาวะ Narcissistic Personality Disorder (NPD) ซึ่งเป็นบุคลิกภาพผิดปกติในทางจิตวิทยา ที่เรียกว่า บุคลิกภาพแบบหลงตัวเอง โดยมีลักษณะเด่น คือ มีรูปแบบความคิด ความรู้สึก และพฤติกรรมที่เน้นตัวเอง มากเกินไปอย่างต่อเนื่อง จนกระทบต่อความสัมพันธ์กับผู้อื่นและการใช้ชีวิตประจำวัน จากงานวิจัยทางจิตวิทยาภายในประเทศ เมื่อปี 2565 พบว่า คนไทยที่มีอายุต่ำกว่า 40 ปีมีภาวะ Narcissistic สูงกว่ากลุ่มผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 40 ปีขึ้นไป
อย่างมีนับสำคัญทางสถิติ โดยผู้ที่มีภาวะ Narcissistic มักจะมีพฤติกรรมทางสื่อสังคมออนไลน์ที่ดูดีกว่าความเป็นจริง เช่น มีการปรับภาพก่อนโพสต์ โพสต์ในเชิงอวยตนเอง รวมถึงมีความเชื่อว่าสื่อสังคมออนไลน์มีอิทธิพลต่อชีวิตอย่างมาก แล้วจะเป็นอย่างไร หากเราเผลอใจไปรักกับผู้ที่มีภาวะ Narcissistic Personality Disorder จากงานวิจัยทางจิตวิทยา พบว่า ผู้ที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับผู้ที่มีบุคลิกภาพหลงตัวเอง หรือ Narcissistic Personality Disorder มักได้รับผลกระทบทางจิตใจ อารมณ์ และสังคม ดังนี้ค่ะ
ผลกระทบทางจิตใจ
บุคคลผู้ที่ใกล้ชิดกับ Narcissistic มักจะเกิดความรู้สึกด้อยค่า (Devaluation) มีความเครียด ความวิตกกังวล และซึมเศร้า เพราะติดอยู่ในความสัมพันธ์ที่ไม่แน่นอน ส่งผลให้เกิดความรู้สึกไม่ปลอดภัยทางอารมณ์
ผลกระทบทางอารมณ์
ผู้ที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับ Narcissistic มีแนวโน้มเกิดภาวะความเหนื่อยล้าทางอารมณ์ (Emotional exhaustion) สูง เนื่องจากต้องตอบสนองความต้องความสนใจของผู้มีภาวะ Narcissistic Personality Disorder ตลอดเวลา ทำให้ผู้ใกล้ชิดรู้สึกหมดพลังใจ
ผลกระทบทางสังคม
ผู้มีภาวะ Narcissistic Personality Disorder อาจทำให้บุคคลใกล้ชิดต้องแยกตัวออกจากสังคม กลุ่มเพื่อน หรือแม้แต่ครอบครัว เพราะต้องมาทุ่มเทให้ความสำคัญกับตนเองเป็นหลัก ส่งผลให้ผู้ใกล้ชิดกับ Narcissistic เกิดความเครียดและหมดพลังใจในการใช้ชีวิต ส่งผลให้มีสมาธิจดจ่อต่องานน้อยลง และมีประสิทธิภาพในการเรียนหรือทำงานลดลง
ตำราจิตวิทยา ที่ชื่อว่า Diagnostic and statistical manual of mental disorders 5th หรือ DSM 5 TR ได้แนะนำ 9 ข้อสังเกตของผู้ที่มีภาวะ Narcissistic Personality Disorder (NPD) เพื่อประกอบการตัดสินใจในความสัมพันธ์ต่าง ๆ โดยเฉพาะในลักษณะคนรัก เอาไว้ดังนี้ค่ะ
มีความรู้สึกว่าตนเองสำคัญมากเกินจริง
ผู้ที่มีบุคลิกภาพหลงตัวเอง โดยมากมักจะมีเสน่ห์ในช่วงแรก (Love Bombing) เพราะบุคคลกลุ่มนี้มักจะให้ความรักและดูแลคนที่เขารักอย่างมากเกินจริงในช่วงเริ่มต้น แต่เมื่อความสัมพันธ์ลึกซึ้ง จริงจังขึ้น จะเริ่มแสดงพฤติกรรมหลงตัวเอง เช่น การลดคุณค่า การควบคุม หรือการพูดดูถูก มักยกตัวเองเหนือกว่าคนรัก หรือ มองตนเองเป็นศูนย์กลางของจักรวาล
หลงใหลกับจินตนาการแห่งความสำเร็จ ความมีอำนาจ หรือความงาม
ผู้ที่มีภาวะ Narcissistic Personality Disorder มักจะจินตนาการถึงความสำเร็จที่ยิ่งใหญ่ผิดปกติ โดยจะชอบพูดหรือวาดภาพอนาคตของตนเองแบบยิ่งใหญ่ เช่น “วันหนึ่งฉันจะรวยระดับพันล้าน” “ฉันจะกลายเป็นคนสำคัญระดับประเทศ” แสดงความหมกมุ่นกับอำนาจและสถานะ อีกทั้งยังมีความหลงใหลในความงามหรือรูปลักษณ์ของตนเอง หากตั้งคำถาม หรือสงสัย จะถูกโกรธแบบเล่นใหญ่ทันที
เชื่อว่าตนเองพิเศษ และควรเกี่ยวข้องเฉพาะกับบุคคลพิเศษเท่านั้น
ผู้ที่มีบุคลิกภาพหลงตัวเอง มักมีพฤติกรรมที่มองว่าเขาอยู่เหนือคนทั่วไป จึงต้องการคบหา พูดคุย หรือมีความสัมพันธ์เฉพาะกับคนที่เขาคิดว่าสูงส่ง พิเศษ หรืออยู่ในระดับเดียวกับเขาเท่านั้น หากวันใดที่เราเกิดทำสิ่งใดที่เขาคิดว่าเราไม่คู่ควร เขาจะแสดงออกอย่างชัดเจนเลยว่าเราไม่ดีพอ แล้วมากดดันให้เราดูดี เรียนสูง ประสบความสำเร็จ เพื่อให้เหมาะสมกับเขา
ต้องการการชื่นชมอย่างต่อเนื่อง
คนรักที่มีภาวะ Narcissistic Personality Disorder จะเรียกร้องความต้องการการชื่นชมอย่างต่อเนื่อง เพื่อยืนยันคุณค่า (Validation) ของตนเองจากคนรอบข้าง โดยเฉพาะจากคนรัก เพื่อเติมเต็มความรู้สึกว่าตนเองมีค่า โดย Narcissistic จะต้องการความชื่นชมเสมอ แม้จะทำอะไรเพียงเล็กน้อย เช่น ล้างจาน เก็บห้อง อีกทั้งยังชอบเล่าเรื่องความสำเร็จของตัวเองซ้ำ ๆ แม้ไม่เกี่ยวกับสถานการณ์ตรงหน้าก็ตาม
มีความรู้สึกมีสิทธิเหนือผู้อื่น
ผู้ที่มีบุคลิกภาพหลงตัวเอง มักจะคาดหวังว่าจะได้รับการปฏิบัติเป็นพิเศษ โดยที่ไม่จำเป็นต้องให้เหตุผล หรือไม่เห็นใจคนอื่น โดยมักจะตั้งเงื่อนไขหรือข้อเรียกร้องที่เอียงเข้าข้างตัวเองอย่างมาก เช่น ต่อให้เรามีงานยุ่งมากแค่ไหน เราก็ต้องให้ความสนใจกับเขา และทำตามความคาดหวังของเขาเสมอ นอกจากนี้ Narcissistic มักมีความคิดว่าคุณควรดูแลเขาเหมือนเป็นหน้าที่ แต่ถ้าเราทำอะไรไม่ตรงใจแม้เพียงเล็กน้อย เขาอาจโกรธ หงุดหงิด หรือแสดงความผิดหวังออกมาอย่างรุนแรง
เอาเปรียบผู้อื่นเพื่อผลประโยชน์ของตนเอง
Narcissistic มักจะใช้คนรอบข้างเป็นเครื่องมือ เพื่อสนองความต้องการ ความสะดวก หรือชื่อเสียงของตนเอง โดยไม่สนใจความรู้สึกหรือผลกระทบที่เกิดขึ้นกับผู้อื่น แม้คนนั้นจะเป็นคนรักก็ตาม โดยมีแนวโน้มที่จะใช้ความรักเพื่อควบคุมคนรัก และจะทำให้คนรักรู้สึกผิดหากไม่ทำในสิ่งที่เขาต้องการ นอกจากนี้ NPD ยังมีแนวโน้มหลีกเลี่ยงความรับผิดชอบโดยผลักภาระให้คนรัก เช่น เป็นคนออกค่าใช้จ่าย เป็นคนจัดการเรื่องในบ้าน หรือแก้ไขปัญหาให้แก่เขา
ขาดความสามารถในการเข้าใจหรือเห็นอกเห็นใจผู้อื่น
คนรักที่มีบุคลิกภาพหลงตัวเอง ไม่สามารถเข้าถึงความรู้สึกของคนอื่นได้ และมักมองปัญหาหรือความทุกข์ของผู้อื่นว่าไม่สำคัญหรือเกินจริง โดยมักเพิกเฉยหรือไม่สนใจเวลาคนรอบข้างเศร้า เวลาเราพูดถึงความทุกข์ของตนเอง เขามักจะตัดบทและหันกลับไปพูดถึงความรู้สึกของเขาเอง และมักจะลดค่าความรู้สึกของคุณ เช่น บอกว่า “คุณคิดไปเอง” หรือ “คุณคิดมากไป” เป็นต้น
อิจฉาผู้อื่น หรือเชื่อว่าผู้อื่นอิจฉาตนเอง
Narcissistic มีแนวโน้มที่จะอิจฉาความสำเร็จหรือความสุขของผู้อื่น เมื่อเห็นคนอื่นมีความสำเร็จ จะรู้สึกไม่พอใจ หรือพยายามลดค่าความสำเร็จนั้น เช่น “ก็ไม่ได้เก่งอะไรขนาดนั้น แค่โชคดีเฉย ๆ” “เขาคงเส้นสายดีนั่นแหละ ถึงได้เลื่อนตำแหน่ง” เป็นต้น ในด้านความสัมพันธ์ เขาอาจแสดงความอิจฉาหากเราได้ดีกว่า และในทางกลับกันก็มีความคิดว่าคนอื่นอิจฉาตนเองโดยไม่มีหลักฐาน และต้องการที่จะชนะหรือเด่นที่สุดในทุกสถานการณ์
มีท่าทีหรือพฤติกรรมดูถูกผู้อื่น
ผู้ที่มีบุคลิกภาพแบบ NPD มักจะใช้คำพูดเสียดสีหรือประชดประชัน แม้จะแสดงออกในเชิงล้อเล่น แต่มีความตั้งใจลดคุณค่าคนอื่น เช่น “เก่งจังเลยน้า ทำสำเร็จได้เองด้วยเหรอ?” คนกลุ่มนี้มักมีแนวคิดว่าคนอื่นด้อยกว่า จึงมักจะวิจารณ์ผู้อื่นโดยไม่เกรงใจ มักแสดงท่าทีรังเกียจ ดูถูกคนฐานะหรือระดับต่ำกว่า
การที่เรารู้หรือสามารถสังเกตได้ว่า คนที่เราคุยด้วยหรือคบหาดูใจมีภาวะบุคลิกภาพหลงตัวเอง (Narcissistic Personality Disorder: NPD) นั่น ผู้เชี่ยวชาญทางจิตวิทยาชี้ให้เห็นว่ามีข้อดีหลายประการ ทั้งในด้านจิตใจ การปกป้องตนเอง และคุณภาพชีวิต เพราะเมื่อเราเข้าใจพฤติกรรมของอีกฝ่าย จะทำให้เราไม่โทษตัวเองเมื่อถูกวิจารณ์
ลดความรู้สึกสับสนหรือด้อยค่า ป้องกันความเครียดสะสม เพราะรู้ว่าพฤติกรรมบางอย่างมาจากบุคลิกภาพของเขา ไม่ใช่ความผิดของเรา และยังสามารถป้องกันการติดอยู่ในวงจรความสัมพันธ์เชิงทำร้าย (Idealization–Devaluation–Discard) ซึ่งเป็นแบบแผนทั่วไปของความสัมพันธ์กับผู้มี NPD
ความรักไม่ควรทำให้เราต้องสูญเสียคุณค่าในตัวเอง หากคุณกำลังอยู่ในความสัมพันธ์ที่ทำให้รู้สึกสับสน เหนื่อยล้า วิตกกังวล หรือเริ่มไม่มั่นใจในตัวเอง อย่าปล่อยให้ความรู้สึกเหล่านี้กลายเป็นบาดแผลทางใจ ทาง iSTRONG Mental Health ก็มีบริการปรึกษาสุขภาพจิตโดยจิตแพทย์และนักจิตวิทยา เพื่อช่วยให้คุณเข้าใจความรู้สึกของตัวเอง มองเห็นปัญหาอย่างชัดเจน และค้นหาวิธีรับมือกับความสัมพันธ์ที่เหมาะสม เพราะคุณไม่จำเป็นต้องอดทนอยู่ในความสัมพันธ์ที่ทำร้ายใจ และไม่จำเป็นต้องเผชิญทุกอย่างเพียงลำพัง 💙
iSTRONG Mental Health
ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพใจและทักษะจิตวิทยา สำหรับบุคคล องค์กร
บริการของเรา
บุคคลทั่วไป
บริการปรึกษา จิตแพทย์และนักจิตวิทยา : https://cutt.ly/LtkJ6SA5
คอร์สฝึกอบรม ทักษะด้านจิตวิทยา : https://cutt.ly/qtkLhw8U
องค์กร
บริการดูแลสุขภาพใจพนักงาน : https://cutt.ly/KtkKwjXg
ติดต่อ
โทร. 02-0268949 หรือ Line : @istrong
บทความแนะนำ
อ้างอิง
American Psychiatric Association. (2022).
Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM5TR).
American Psychiatric Publishing.
Bernstein, J. (2023, March 24).
5 ways narcissists damage loving relationships. Psychology Today. https://www.psychologytoday.com/intl/blog/liking-the-child-you-love/202303/5-ways-narcissists-damage-loving-relationships
Janevatchararuk, T. (2022).
Levels of Narcissism and Consuming Behaviors of Thai Facebook Users across Three Age Groups.
Journal of Southern Technology, 15(1), 55–67.
ประวัติผู้เขียน
จันทมา ช่างสลัก บัณฑิตจิตวิทยาคลินิกจากรั้ว มช. และมหาบัณฑิตจาก NIDA ปัจจุบันเป็นคุณแม่ลูก 1 ผู้เป็นทาสแมว ที่มุ่งมั่นจะพัฒนาการเขียนบทความจิตวิทยาให้โดนใจผู้อ่าน และสร้างแรงกระเพื่อมทางสังคม ให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในเชิงบวกบนโลกใบนี้