คุณอาจไม่ได้เหนื่อยเพราะชีวิต แต่เหนื่อยเพราะต้อง “เป็นบางอย่าง” ตลอดเวลา
- iStrong Mental Health
- 7 minutes ago
- 1 min read
หลายคนใช้ชีวิตเหมือนกำลัง “พยายามเป็นใครบางคน” อยู่ตลอดเวลา ต้องเป็นคนเก่งต้องเป็นคนเข้มแข็งต้องเป็นคนที่รับผิดชอบทุกอย่างได้ต้องเป็นคนที่ไม่มีปัญหาต้องเป็นคนที่ใคร ๆ ก็ฝากความหวังได้ จนวันหนึ่งแม้ภายนอกจะดูปกติแต่ข้างในกลับเหนื่อยล้าอย่างอธิบายไม่ถูก
บางคนพักแล้วก็ยังเหนื่อยบางคนยิ้มเก่ง แต่ไม่มีความสุข บางคนใช้ชีวิตเหมือนกำลัง “แบกอะไรบางอย่าง” อยู่ตลอดเวลาและบางครั้งสิ่งที่ทำให้เราเหนื่อยอาจไม่ใช่ “ชีวิต” แต่อาจเป็นการที่เราต้องพยายาม “เป็นบางอย่าง” เพื่อให้ตัวเองมีคุณค่ามาตลอดต่างหาก
เมื่อมนุษย์เริ่มหลุดออกจาก “ตัวเอง”
ในแนวคิดของ Virginia Satir นักจิตบำบัดครอบครัวชื่อดัง บอกไว้ว่ามนุษย์ทุกคนล้วนต้องการ
การยอมรับ
ความรัก
ความรู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่า (Self-worth)
และความปลอดภัยทางอารมณ์
แต่เมื่อเราเติบโตมาในสภาพแวดล้อมที่ทำให้รู้สึกว่า
“ถ้าไม่เก่ง จะไม่ถูกรัก”
“ถ้าอ่อนแอ จะไม่มีใครยอมรับ”
“ถ้าพูดความรู้สึกออกไป จะกลายเป็นภาระ”
มนุษย์จะเริ่มสร้าง “รูปแบบการเอาตัวรอด” ขึ้นมาโดยไม่รู้ตัว Satir เรียกสิ่งนี้ว่า Survival Stances หรือ “รูปแบบการเอาตัวรอดทางอารมณ์” ซึ่งเป็นรูปแบบการสื่อสารและการปกป้องตัวเอง เมื่อมนุษย์รู้สึกไม่ปลอดภัยทางอารมณ์หรือรู้สึกว่าคุณค่าในตัวเองถูกคุกคาม
4 รูปแบบการเอาตัวรอดทางอารมณ์ (Survival Stances)
Placating (เอาใจคนอื่น)
พยายามทำให้ทุกคนพอใจกลัวความขัดแย้ง กลัวคนไม่รักจนละเลยความรู้สึกของตัวเอง ภายนอกดูใจดีแต่ข้างในเหนื่อยมาก
Blaming (โทษ/ควบคุม)
ใช้อารมณ์ วิจารณ์ หรือควบคุมคนอื่นเพื่อปกป้องความรู้สึกเปราะบางภายใน ลึก ๆ มักกลัวการถูกปฏิเสธหรือกลัวว่าตัวเองไม่มีคุณค่า
Super Reasonable (ใช้เหตุผลตัดขาดความรู้สึก)
ดูนิ่ง ดูมีเหตุผล ควบคุมตัวเองเก่งแต่ขาดการเชื่อมโยงกับอารมณ์ตัวเองมักใช้ “เหตุผล” เพื่อหลีกเลี่ยงความรู้สึก
Irrelevant (เบี่ยงประเด็น)
เปลี่ยนเรื่อง เล่นตลก หรือหลีกเลี่ยงสถานการณ์เมื่อรู้สึกไม่ปลอดภัยทางอารมณ์ เพราะไม่รู้จะรับมือกับความรู้สึกตรงหน้าอย่างไร
Satir เชื่อว่าหลายพฤติกรรมที่เราคิดว่า “เป็นนิสัย” จริง ๆ แล้ว อาจเป็นเพียง “วิธีเอาตัวรอด” ที่เราใช้มาตั้งแต่เด็ก
Iceberg Model สิ่งที่เราเห็น อาจไม่ใช่ทั้งหมดของมนุษย์
อีกหนึ่งแนวคิดสำคัญของ Satir คือ Iceberg Model Satir เปรียบมนุษย์เหมือน “ภูเขาน้ำแข็ง” สิ่งที่คนอื่นมองเห็น
เช่น:
พฤติกรรม
คำพูด
อารมณ์
การแสดงออก
เป็นเพียง “ยอดภูเขาน้ำแข็ง” เท่านั้นแต่ลึกลงไปข้างใน ยังมี
ความรู้สึก
ความคาดหวัง
การรับรู้ต่อตัวเอง
ความกลัว
ความต้องการที่ซ่อนอยู่
ประสบการณ์ชีวิตในอดีต
หลายครั้งที่คนคนหนึ่งโกรธง่ายอาจไม่ได้แปลว่าเขาเป็นคนแย่ แต่อาจกำลังรู้สึกว่า “ตัวเองไม่มีคุณค่ามากพอที่จะถูกรับฟัง”
Case Study ผู้หญิงที่ทุกคนบอกว่าเก่ง แต่เธอกลับร้องไห้คนเดียวทุกคืน
เมย์ อายุ 35 ปี เป็นหัวหน้าทีมในบริษัทแห่งหนึ่ง ทุกคนมองว่าเธอเก่งรับผิดชอบสูงดูแลคนอื่นดีและเป็นคนที่ “เอาอยู่ทุกเรื่อง” เวลาทีมมีปัญหาเมย์จะเป็นคนรับไว้เองเสมอ เวลาครอบครัวมีปัญหาเธอก็เป็นคนจัดการทุกอย่าง เธอแทบไม่เคยปฏิเสธใคร
แต่สิ่งที่ไม่มีใครรู้คือทุกคืนก่อนนอนเธอมักรู้สึกเหนื่อย ว่างเปล่า และร้องไห้เงียบ ๆ คนเดียว วันหนึ่งในคลาสจิตวิทยาเธอพูดประโยคหนึ่งขึ้นมาว่า “หนูไม่รู้เลยว่าจริง ๆ แล้วตัวเองต้องการอะไร” เพราะทั้งชีวิตเธอมัวแต่พยายามเป็น“คนที่คนอื่นต้องการ” จนหลุดออกจากตัวเองไปนานมากแล้ว และนี่คือสิ่งที่เกิดขึ้นกับคนจำนวนมากในสังคมปัจจุบัน
การเข้าใจมนุษย์ อาจสำคัญกว่าการพยายามแก้ปัญหาเร็ว ๆ
Satir ไม่ได้สอนให้เรา “วิเคราะห์คนเก่งขึ้น” เท่านั้น แต่สอนให้เรา
เข้าใจโลกภายในของมนุษย์
รับฟังอย่างลึกซึ้ง
เห็นคุณค่าในตัวเองและผู้อื่น
สร้างความสัมพันธ์ที่ปลอดภัยมากขึ้น
เมื่อมนุษย์รู้สึกว่า:
“ตัวเองมีคุณค่า”
“ได้รับการเข้าใจ”
“สามารถเป็นตัวเองได้”
เขาจะค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงจากภายในด้วยตัวเอง
เพราะสุขภาพจิตที่ดี ไม่ได้เริ่มจากการเข้มแข็งตลอดเวลา
แต่อาจเริ่มจากการมีพื้นที่ที่เรารู้สึกว่า “เราไม่จำเป็นต้องสมบูรณ์แบบก็ได้” และนี่คือเหตุผลที่ศาสตร์ด้านจิตวิทยากำลังมีบทบาทสำคัญมากขึ้นทั้งในชีวิตส่วนตัว ความสัมพันธ์ ครอบครัว และองค์กร
ปัจจุบันหลายองค์กรเริ่มให้ความสำคัญกับ
Psychological Safety
Empathic Communication
Mental Health
เพราะองค์กรที่คน “ไม่กล้ารู้สึก” มักเต็มไปด้วย:
Burnout
ความสัมพันธ์ที่ห่างเหิน
การสื่อสารที่เต็มไปด้วยการป้องกันตัวเอง
ความเหนื่อยล้าทางอารมณ์สะสม
บางครั้งการเปลี่ยนแปลงที่แท้จริง ไม่ได้เริ่มจากการพยายาม “เป็นคนใหม่”
แต่อาจเริ่มจากการได้กลับมาเข้าใจตัวเองอย่างอ่อนโยนอีกครั้ง และสำหรับใครที่อยากเข้าใจมนุษย์ให้ลึกขึ้นทั้งในฐานะคนทำงาน คนดูแลผู้อื่น หรือคนที่อยากกลับมาเชื่อมโยงกับตัวเองอีกครั้ง ในหลักสูตรทักษะจิตวิทยาการให้คำปรึกษระดับ Advanced : Satir ของ iSTRONG ถูกออกแบบมาเพื่อช่วยให้คุณเข้าใจ
โลกภายในของมนุษย์
รูปแบบการสื่อสาร
ความสัมพันธ์ในครอบครัว
คุณค่าภายในของตัวเอง
และ iSTRONG ไม่ได้มีเพียงคอร์สด้านจิตวิทยาสำหรับบุคคลทั่วไปเท่านั้น แต่ยังมี In-house Training เพื่อพัฒนาทักษะด้านจิตวิทยาในองค์กร เพื่อช่วยสร้างวัฒนธรรมการทำงานที่คนรู้สึกปลอดภัย เข้าใจกัน และเติบโตไปด้วยกันอย่างยั่งยืน
เพราะสุดท้ายแล้วทักษะทางจิตวิทยาที่สำคัญที่สุดอาจไม่ใช่การ “เปลี่ยนคนอื่น” แต่คือการเข้าใจมนุษย์ด้วยความอ่อนโยนมากขึ้น ทั้งต่อตัวเองคนรอบข้างและสังคม 💜
iSTRONG Mental Health
ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพใจและทักษะจิตวิทยา สำหรับบุคคล องค์กร
บริการของเรา
บุคคลทั่วไป
บริการปรึกษา จิตแพทย์และนักจิตวิทยา : https://cutt.ly/LtkJ6SA5
คอร์สฝึกอบรม ทักษะด้านจิตวิทยา : https://cutt.ly/qtkLhw8U
องค์กร
บริการดูแลสุขภาพใจพนักงาน : https://cutt.ly/KtkKwjXg
ติดต่อ
โทร. 02-0268949 หรือ Line : @istrong