ทำไมคนเก่งจำนวนมาก ถึงไม่เคยรู้สึกว่าตัวเองดีพอ

เคยสังเกตไหมคะว่า คนที่ดูประสบความสำเร็จมากที่สุดในสายตาคนอื่น กลับเป็นคนที่วิจารณ์ตัวเองหนักที่สุด แม้จะทำงานสำเร็จ ได้รับคำชื่นชม หรือก้าวหน้าในหน้าที่การงาน แต่ลึก ๆ กลับยังรู้สึกว่า

“ฉันน่าจะทำได้ดีกว่านี้”

“ฉันยังไม่เก่งพอ”

“ถ้าวันหนึ่งฉันทำพลาด คนอื่นจะยังยอมรับฉันอยู่ไหม”

หลายคนใช้ชีวิตอยู่กับความรู้สึกเหมือนกำลังวิ่งไล่ตามอะไรบางอย่างตลอดเวลา แต่ไม่ว่าจะวิ่งเร็วแค่ไหน ก็ไม่เคยรู้สึกว่าตัวเองไปถึงเส้นชัยเสียที

คนที่ดูแข็งแรงที่สุด อาจกำลังเหนื่อยที่สุด

คนจำนวนไม่น้อยเติบโตมากับความเชื่อว่า ความสำเร็จคือสิ่งที่จะทำให้ตนเองมีคุณค่า จึงพยายามเรียนให้เก่งทำงานให้ดีรับผิดชอบทุกอย่างไม่ยอมผิดพลาด และพยายามเป็นคนที่คนอื่นยอมรับ แต่เมื่อความสำเร็จเกิดขึ้นจริง กลับพบว่าความรู้สึกภูมิใจอยู่กับเราได้เพียงไม่นาน ไม่นานก็จะมีเป้าหมายใหม่ ความคาดหวังใหม่ และความกดดันใหม่เข้ามาแทนที่ จนบางครั้งชีวิตกลายเป็นการพิสูจน์ตัวเองแบบไม่มีวันจบสิ้น

คุณอาจไม่ได้กำลังไล่ล่าความสำเร็จ แต่อาจกำลังไล่ล่าการยอมรับ

Virginia Satir นักจิตบำบัดครอบครัวผู้ทรงอิทธิพลระดับโลก เชื่อว่า พฤติกรรมที่เราแสดงออกในปัจจุบันเป็นเพียงส่วนเล็ก ๆ ของสิ่งที่อยู่ภายใน Satir เปรียบมนุษย์เหมือน "ภูเขาน้ำแข็ง" สิ่งที่คนอื่นมองเห็น คือ พฤติกรรม การตัดสินใจ และผลลัพธ์ในชีวิต แต่สิ่งที่อยู่ใต้น้ำกลับเป็น

• ความรู้สึก

• ความเชื่อ

• ความคาดหวัง

• ความต้องการที่ซ่อนอยู่

• และประสบการณ์ชีวิตที่หล่อหลอมตัวเรามา

  
  

หลายครั้งความพยายามที่จะประสบความสำเร็จ อาจไม่ได้เกิดจากความรักในการพัฒนาตัวเองเพียงอย่างเดียว แต่อาจเกิดจากความต้องการได้รับการยอมรับ ความกลัวการถูกปฏิเสธ หรือความเชื่อบางอย่างที่ฝังรากลึกอยู่ภายใน

Satir มองเรื่องนี้อย่างไร

ในแนวคิดของ Satir มนุษย์ทุกคนล้วนมีวิธี "เอาตัวรอด" ทางอารมณ์ที่เรียนรู้มาตั้งแต่วัยเด็ก เมื่อเติบโตมาในสภาพแวดล้อมที่ทำให้รู้สึกว่า

“ต้องเก่งถึงจะได้รับการยอมรับ”

“ต้องทำให้ดีที่สุดถึงจะมีคุณค่า”

“ห้ามผิดพลาด”

มนุษย์มักพัฒนาวิธีเอาตัวรอดบางอย่างขึ้นมาโดยไม่รู้ตัว บางคนพยายามเอาใจทุกคน บางคนควบคุมทุกอย่าง บางคนใช้เหตุผลตลอดเวลา และบางคนเลือกพิสูจน์คุณค่าของตัวเองผ่านความสำเร็จ แม้วิธีเหล่านี้จะเคยช่วยให้เราอยู่รอดมาได้ แต่เมื่อเวลาผ่านไป มันอาจกลายเป็นภาระที่ทำให้เราเหนื่อยล้าโดยไม่รู้ตัว

กรณีศึกษาของผู้บริหารที่ไม่เคยพอใจกับตัวเอง

คุณเอ (นามสมมติ) เป็นผู้บริหารวัย 42 ปี ที่ประสบความสำเร็จในสายอาชีพอย่างมาก เขามีรายได้ดี มีทีมงานที่ไว้วางใจ และเป็นคนที่ได้รับการยอมรับจากคนรอบข้าง แต่สิ่งที่ไม่มีใครรู้คือ เขาไม่เคยพอใจกับตัวเองเลย ทุกครั้งที่ได้รับ Feedback เขาจะเครียดมาก

ทุกครั้งที่งานมีข้อผิดพลาด เขาจะโทษตัวเองก่อนเสมอ และทุกครั้งที่ประสบความสำเร็จ เขาจะรู้สึกดีอยู่เพียงชั่วคราว ก่อนจะกลับไปกดดันตัวเองเหมือนเดิม เมื่อได้สำรวจตัวเองลึกลงไป เขาจึงค้นพบว่า ตลอดวัยเด็กเขาเติบโตมากับคำพูดที่ได้ยินซ้ำ ๆ ว่า

“ต้องเก่งถึงจะมีค่า”

“ต้องเป็นที่หนึ่ง”

“ห้ามทำให้คนอื่นผิดหวัง”

แม้เวลาจะผ่านมาหลายสิบปี แต่ความเชื่อเหล่านั้นยังคงทำงานอยู่ภายในตัวเขาและกลายเป็นแรงผลักดันที่ทำให้เขาต้องพิสูจน์ตัวเองอยู่ตลอดเวลา

เมื่อความสำเร็จกลายเป็น Survival Stance

ในมุมมองของ Satir ปัญหาของคุณเอ ไม่ได้อยู่ที่เขาไม่เก่งพอ แต่เกิดจากการที่คุณค่าของตัวเองผูกติดอยู่กับผลงาน เมื่อผลงานดี เขาจึงรู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่า เมื่อผลงานพลาด เขาจึงรู้สึกว่าตัวเองไม่มีคุณค่า ชีวิตจึงเต็มไปด้วยความกดดันและความกลัวที่จะล้มเหลว ทั้งที่ในความเป็นจริง คุณค่าของมนุษย์ไม่ควรขึ้นอยู่กับผลลัพธ์เพียงอย่างเดียว

แล้วคุณล่ะ กำลังใช้ชีวิตเพื่อพิสูจน์อะไรอยู่หรือเปล่า

ลองถามตัวเองดูนะคะ

• คุณรู้สึกผิดเวลาพักผ่อนหรือไม่

• คุณกลัวความผิดพลาดมากกว่าที่ควรหรือไม่

• คุณได้รับคำชมแต่กลับจำคำวิจารณ์ได้ดีกว่าหรือไม่

• คุณรู้สึกว่าต้องพิสูจน์ตัวเองอยู่เสมอหรือไม่

  
  

หากคำตอบคือ "ใช่" บางทีสิ่งที่คุณกำลังเผชิญ อาจไม่ใช่ปัญหาเรื่องความสามารถ แต่อาจเป็นเรื่องของความสัมพันธ์ที่คุณมีต่อตัวเองต่างหาก

บทเรียนที่ Satir อยากชวนให้เราเห็น

Satir เชื่อว่า การเปลี่ยนแปลงที่แท้จริงไม่ได้เกิดจากการพยายามแก้ไขพฤติกรรมเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการเข้าใจตัวเองในระดับที่ลึกกว่าเดิม เมื่อเราเริ่มมองเห็นสิ่งที่อยู่ใต้ภูเขาน้ำแข็ง เราอาจค้นพบว่า สิ่งที่เราตามหามาตลอด ไม่ใช่ความสำเร็จที่มากขึ้น แต่คือการยอมรับตัวเองในแบบที่เป็นและเมื่อเราเห็นคุณค่าของตัวเองได้จากภายใน เราจะไม่ต้องใช้ความสำเร็จมาเป็นหลักฐานยืนยันคุณค่าของชีวิตอีกต่อไป

ในความเป็นจริง คนที่ดูเข้มแข็งที่สุด อาจเป็นคนที่กำลังกดดันตัวเองมากที่สุด และคนที่ประสบความสำเร็จมากที่สุด อาจกำลังใช้ความสำเร็จเป็นเครื่องพิสูจน์คุณค่าของตัวเองอยู่ทุกวัน

แนวคิดของ Satir ช่วยให้เราเข้าใจว่า เบื้องหลังพฤติกรรม ความเครียด ความกดดัน และความไม่มั่นใจ มักมีเรื่องราวภายในที่ลึกกว่าสิ่งที่มองเห็นเสมอ หากคุณผู้นำ หัวหน้า พนักงาน โค้ช HR หรืออาชีพที่ทำงานกับผู้คน และต้องการพัฒนาทักษะการเข้าใจมนุษย์ในระดับที่ลึกกว่าเดิม ในหลักสูตรทักษะจิตวิทยาการให้คำปรึกษระดับ Advanced : Satir ของ iSTRONG จะช่วยให้คุณมองเห็นสิ่งที่อยู่ใต้ภูเขาน้ำแข็งของผู้คนได้อย่างเป็นระบบ

และสำหรับองค์กรที่ต้องการสร้าง Mental Well-being ลดปัญหา Burnout ความเครียด และการกดดันตัวเองเกินพอดีในที่ทำงาน iSTRONG ยังมีบริการ In-house Training เพื่อพัฒนาทักษะด้านจิตวิทยาในองค์กร ที่ออกแบบเพื่อช่วยให้พนักงานเข้าใจตัวเอง จัดการอารมณ์ และทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพควบคู่กับสุขภาวะทางใจที่ดีขึ้น

เพราะเมื่อคนในองค์กรเข้าใจคุณค่าของตัวเองจากภายในได้มากขึ้น ผลลัพธ์ที่ดีในการทำงานก็จะเกิดขึ้นอย่างยั่งยืนตามมา 💜

---

iSTRONG Mental Health

ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพใจและทักษะจิตวิทยา สำหรับบุคคล องค์กร

บริการของเรา

บุคคลทั่วไป

• บริการปรึกษา จิตแพทย์และนักจิตวิทยา : https://cutt.ly/LtkJ6SA5

• คอร์สฝึกอบรม ทักษะด้านจิตวิทยา : https://cutt.ly/qtkLhw8U

องค์กร

• บริการดูแลสุขภาพใจพนักงาน : https://cutt.ly/KtkKwjXg

  
  

ติดต่อ

โทร. 02-0268949 หรือ Line : @istrong

---