เติมพลังใจวัยทำงาน เสริมสร้างทุนทางใจให้ก้าวต่อได้อย่างมั่นคง

ในโลกการทำงานที่เต็มไปด้วยความท้าทาย บางครั้งไม่ใช่ทักษะหรือความรู้ที่ช่วยให้วัยทำงานอย่างเราก้าวต่อได้ แต่คือทุนทางใจที่ทำให้เราสามารถยังยืนหยัดฝ่าฟันทุกอุปสรรคที่เข้ามาในชีวิต ทั้งเรื่องงาน เรื่องส่วนตัว เรื่องเศรษฐกิจ สังคม การเปลี่ยนแปลงของโลก ภัยธรรมชาติ หรือโรคระบาด ที่ไม่สามารถคาดเดาได้เลยว่าจะเข้ามาปั่นป่วนและเปลี่ยนแปลงชีวิตของเราเมื่อไร นั่นก็เพราะทุนทางใจ หรือ Psychological Capital ในทางจิตวิทยา คือ ทรัพยากรเชิงบวกภายในจิตใจของเราเอง
ซึ่งสามารถพัฒนาและเสริมสร้างได้ด้วยองค์ประกอบสำคัญ 4 ด้าน (HERO) ได้แก่
Hope (ความหวัง/ความมุ่งมั่น)
Efficacy (ความเชื่อมั่นในความสามารถของตนเอง)
Resilience (ความยืดหยุ่นทางจิตใจ)
Optimism (การมองโลกในแง่ดี)
โดยทุนทางใจ จะช่วยส่งเสริมความสุขและความพึงพอใจในชีวิต ทำให้เรามีแรงจูงใจและความมุ่งมั่นในการทำงานหรือการใช้ชีวิต ทั้งยังช่วยเพิ่มความสามารถในการจัดการกับความเครียดและอุปสรรค ซึ่งมีความสัมพันธ์โดยตรงกับประสิทธิภาพการทำงานและความเป็นอยู่ที่ดี (Well-being) หรือความสุขในชีวิตของเรานั่นเอง งานวิจัยทางจิตวิทยาจากต่างประเทศ พบว่า จากการศึกษาในกลุ่มคนวัยทำงาน ทุนทางใจสามารถเพิ่มความพึงพอใจในงาน และความผูกพันต่อองค์การ ซึ่งส่งผลให้การปฏิบัติงานของคนวัยทำงานมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น และยังช่วยลดความตั้งใจลาออกของคนวัยทำงานได้อีกด้วย
นอกจากนี้ยังพบว่า จากการศึกษาในกลุ่มบุคลากรโรงพยาบาล ทุนทางใจมีบทบาทในการป้องกันและลดความเครียดในงาน และลดภาวะหมดไฟในการทำงาน (Burnout Syndrome) ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และที่น่าสนใจอย่างมาก ก็คือ จากการศึกษาในกลุ่มผู้ป่วยโรคซึมเศร้า (Depression) พบว่า ผู้ป่วยโรคซึมเศร้าที่มีการเสริมสร้างทุนทางใจ มีอาการซึมเศร้าน้อยลงอย่างมาก สำหรับงานวิจัยทางจิตวิทยาในประเทศไทย พบว่า ทุนทางใจสามารถเพิ่มความพึงพอใจในการปฏิบัติงานได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ อีกทั้งยังพบว่า ทุนทางใจเชื่อมโยงกับคุณภาพชีวิตในการทำงาน ความผูกพันต่อองค์การ และช่วยให้ความตั้งใจลาออกลดลงอีกด้วย
ด้วยเหตุนี้ เพื่อส่งเสริมระดับสุขภาพจิตและส่งเสริมความสุขในการดำเนินชีวิตของคนวัยทำงาน จึงขอนำเทคนิคการเสริมสร้างทุนทางใจให้ก้าวต่อได้อย่างมั่นคง มาฝากกัน 4 เทคนิค ตามองค์ประกอบสำคัญ 4 ด้านของทุนทางใจ (HERO) ดังนี้
Hope (ความหวัง)
Hope หรือ ความหวัง คือหัวใจสำคัญของการเสริมสร้างทุนทางใจ ซึ่ง Hope ไม่ใช่เพียงสิ่งที่มุ่งหวัง แต่คือความเชื่อมั่นว่าฉันทำได้ และการวางแผนเพื่อให้ไปถึงเป้าหมาย ตามทฤษฎีจิตวิทยาของ Snyder และงานวิจัยทางจิตวิทยาของ Lopez & Snyder เสนอว่า เทคนิคการเพิ่ม Hope ของคนวัยทำงาน สามารถทำได้ ดังนี้
ตั้งเป้าหมายที่มีความหมาย (Goal setting) โดยกำหนดเป้าหมายที่ท้าทายแต่ทำได้จริง
สร้างทางเลือก (Multiple Pathways) มากกว่า 1 ตัวเลือก เช่น ถ้าแผน A ไม่สำเร็จ ฉันจะใช้แผน B เป็นต้น
เสริมพลังใจ (Agency) โดยการใช้คำพูดเชิงบวกกับตนเอง เช่น ในกรณีที่ประสบปัญหา ให้พูดกับตนเองว่า “ฉันสามารถแก้ปัญหาได้”
สร้างภาพอนาคตเชิงบวก (Future visualization) โดยการเขียนหรือจินตนาการถึงตัวเองในอนาคตที่ดีที่สุด เพื่อให้เกิดพลังใจในการสร้างอนาคตของตนเอง
Efficacy (ความเชื่อมั่นในความสามารถตนเอง)
ตามทฤษฎีจิตวิทยา Self-Efficacy ของ Bandura เสนอว่า Self-Efficacy คือ ความเชื่อว่าตนเองสามารถจัดการกับสถานการณ์ หรืองานที่เผชิญอยู่ได้สำเร็จ ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อแรงจูงใจในการใช้ชีวิต ที่จะทำให้เกิดการเรียนรู้และการพัฒนาตนเอง ซึ่งเป็นการเสริมสร้างเกราะทางใจในการป้องกันความเครียดและความล้มเหลวในชีวิต โดยคนวัยทำงานสามารถเสริมสร้าง Self-Efficacy ได้โดยวิธีการ ดังนี้
สร้างความสำเร็จเล็ก ๆ ก่อน เพื่อสะสมความมั่นใจในการสร้างความสำเร็จที่ใหญ่มากขึ้น
ดูตัวอย่างของคนที่ทำสำเร็จแล้วมาเป็นไอดอลในการสร้างความเชื่อมมั่นว่าฉันก็ทำได้
หมั่นให้กำลังใจตนเอง และยอมรับผลของการกระทำของตนเอง ไม่ว่าจะทางบวก หรือทางลบ รวมถึงเรียนรู้จากความสำเร็จหรือผิดพลาดเพื่อพัฒนาตนเอง
จัดการความเครียดและบริหารอารมณ์ให้สมดุลก่อนลงมือทำงานใด ๆ ก็ตาม เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพในการทำงานสูงสุด
Resilience (ความยืดหยุ่นทางจิตใจ)
Resilience หรือ ความยืดหยุ่นทางจิตใจ ตามทฤษฎีจิตวิทยาของ Masten ให้ความหมายว่าเป็น ความสามารถในการฟื้นตัว ปรับตัวและเติบโตจากความยากลำบาก ความเครียด หรือวิกฤติ ดังนั้น ผู้ที่มี Resilience สูงจะมองว่าอุปสรรคเป็นความท้าทายที่จัดการได้ เมื่อเผชิญวิกฤตชีวิตก็สามารถฟื้นตัวได้เร็ว สามารถรับมือกับความเครียด ความวิตกกังวล และภาวะซึมเศร้าได้ดี โดยคนวัยทำงานสามารถเสริมสร้าง Resilience ได้โดยการ
เปลี่ยนมุมมองที่มีต่อสถานการณ์ จากมุมมองเชิงลบ เป็นมุมมองที่สมดุลหรือเชิงบวกมากขึ้น เพื่อช่วยให้เราจัดการอารมณ์และพฤติกรรมได้ดีขึ้น เช่น จากเดิมคิดว่า “ฉันพรีเซนต์พลาด แสดงว่าฉันไม่เก่ง” เปลี่ยนเป็น “ทุกคนพลาดได้บ้าง นี่เป็นโอกาสให้ฉันฝึกและเก่งขึ้น” เป็นต้น
ฝึก Mindfulness (สติรู้ตัว) และ Meditation (การทำสมาธิ/ภาวนา) เพื่อให้อยู่กับปัจจุบันมากขึ้น ตระหนักรู้เกี่ยวกับความคิด ความรู้สึก อารมณ์และพฤติกรรมมากขึ้น โดยเริ่มจากวิธีการง่าย ๆ เช่น สังเกตลมหายใจเข้า-ออก ใช้สัญญาณเตือนสติ เช่น เสียงกระดิ่งทุก 15 นาที เป็นต้น
Optimism (การมองโลกในแง่ดี)
การมองโลกในแง่ดี (Optimism) มีประโยชน์หลายด้านทั้งทางร่างกาย จิตใจ และความสัมพันธ์กับผู้อื่น โดยมีงานวิจัยทางจิตวิทยาพบว่า ผู้ที่มีทัศนคติเชิงบวกจะมีระบบภูมิคุ้มกันที่แข็งแรงกว่าและมีโอกาสฟื้นตัวจากอาการเจ็บป่วยได้เร็วขึ้น อีกทั้งการมองโลกในแง่ดีจะสัมพันธ์โดยตรงกับความยืดหยุ่นทางจิตใจ (Resilience) ส่งผลให้สามารถเผชิญความล้มเหลวหรือวิกฤตได้ดี โดยคนวัยทำงานสามารถเสริมสร้าง Optimism ได้ดังนี้ค่ะ
ท้าทายความคิดลบ (cognitive restructuring) ตามเทคนิค CBT หรือ (Cognitive Behavioral Therapy) หรือ การบำบัดพฤติกรรมทางความคิด คือ เมื่อเกิดความคิดทางลบ ให้ตั้งคำถามกับความคิดนั้น เช่น “มีหลักฐานจริงไหม?” “มีมุมมองอื่นอีกไหม?” แล้วแทนที่ด้วยความคิดที่สมดุลและสมเหตุสมผลกว่า เช่น หากถูกเจ้านายดุเรื่องทำงานช้า แล้วเกิดความคิดว่า “ฉันมันห่วย” ให้พิจารณาดูผลงานของตัวเองว่า เหมาะสมไหม มีประสิทธิภาพหรือไม่ หากงานได้ตามมาตรฐานหรือไม่ได้ตามมาตรฐานก็ตาม ลองเปลี่ยนเป็นถามตนเองว่า “ฉันจะพัฒนาตัวเองได้อย่างไร?” แทน
เขียนบันทึกสิ่งที่เรารู้สึกขอบคุณเป็นประจำ จะช่วยทำให้เรามองเห็นด้านดีของชีวิตมากขึ้น
การทำความดีเล็ก ๆ เช่น กล่าวทักทายเพื่อนร่วมงาน การเสียสละที่นั่งบนรถสาธารณะให้เด็ก คุณแม่ตั้งครรภ์ ผู้สูงวัยนั่ง ก็สามารถช่วยเพิ่มทั้งความสุขและทัศนคติเชิงบวกต่อโลกและผู้อื่นได้มากเลยค่ะ
การเติมพลังใจวัยทำงานด้วยทุนทางใจ มีความสำคัญต่อการรับมือความกดดันและความไม่แน่นอนในชีวิตการทำงาน โดยใช้ 4 องค์ประกอบหลักของทุนทางใจ ที่รียกว่า HERO ได้แก่ Hope, Efficacy, Resilience และ Optimism ซึ่งช่วยเพิ่มความหวัง ความเชื่อมั่น ความยืดหยุ่นและการมองโลกในแง่ดี ส่งผลให้คนวัยทำงานลดความเครียด ป้องกันการหมดไฟ เพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน สร้างสัมพันธภาพที่ดีกับคนรอบข้าง และการมีคุณภาพชีวิตที่มั่นคงยิ่งขึ้น
แม้เราจะเข้มแข็งแค่ไหน ก็ไม่จำเป็นต้องรับมือกับทุกเรื่องเพียงลำพัง การสร้างทุนทางใจ (Psychological Capital) ช่วยให้เรามีความหวัง เชื่อมั่นในตัวเอง และรับมือกับอุปสรรคได้ดีขึ้น แต่หากความเครียด ความวิตกกังวล หรือความเหนื่อยล้าสะสมเริ่มส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิต การพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญก็เป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่ช่วยให้เราเข้าใจและดูแลตัวเองได้ดีขึ้น
iSTRONG Mental Health เรามีบริการปรึกษาสุขภาพจิตโดยจิตแพทย์และนักจิตวิทยา เพื่อช่วยสำรวจความรู้สึก ทำความเข้าใจปัญหา และค้นหาแนวทางดูแลสุขภาพใจที่เหมาะสมกับคุณ เพราะการดูแลใจไม่ใช่เรื่องของการรอให้ตัวเองไม่ไหว แต่คือการใส่ใจตัวเองตั้งแต่วันนี้
iSTRONG Mental Health
ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพใจและทักษะจิตวิทยา สำหรับบุคคล องค์กร
บริการของเรา
บุคคลทั่วไป
บริการปรึกษา จิตแพทย์และนักจิตวิทยา : https://cutt.ly/LtkJ6SA5
คอร์สฝึกอบรม ทักษะด้านจิตวิทยา : https://cutt.ly/qtkLhw8U
องค์กร
บริการดูแลสุขภาพใจพนักงาน : https://cutt.ly/KtkKwjXg
ติดต่อ
โทร. 02-0268949 หรือ Line : @istrong
บทความแนะนำ
อ้างอิง
1Bandura, A. (1997).
Self-efficacy: The exercise of control.
Freeman.
Jia, L., & Zhang, P. (2025).
The impact of psychological capital on job performance among government employees in China.
Scientific Reports, 15, 12752.
Lopez, S. J., & Snyder, C. R. (2003).
Positive psychological assessment: A handbook of models and measures.
American Psychological Association.
Luthans, F., & Youssef-Morgan, C. M. (2017).
Psychological capital and beyond.
Oxford University Press.
Masten, A. S. (2001).
Ordinary magic: Resilience processes in development.
American Psychologist, 56(3), 227–238.
Shi, Y.-R., & colleagues. (2024).
Exploring the effects of web-based psychological capitals training on teachers.
PLOS ONE, 19(…), e0306453.
Snyder, C. R. (2000).
Handbook of hope: Theory, measures, and applications.
Academic Press.
อรรถยา ยศประสิทธิ์. (2018).
ความสัมพันธ์ระหว่างทุนทางจิตวิทยา ความพึงพอใจในการทำงาน กับผลการปฏิบัติงาน โดยมีความผูกพันต่อองค์การเป็นตัวแปรกำกับ (วิทยานิพนธ์ศศ.ม.).
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
อริยา คูหา, ฮานานมูฮิบบะตุดดีน นอจิ, สรินฏา ปุติ, ปรีนาภา ชูรัตน์, & ฐปรัตน์ รักษ์ภาณุสิทธิ์. (2564).
ทุนทางจิตวิทยาเชิงบวก การคิดเชิงอนาคต ความยึดมั่นผูกพันในวิชาชีพ และการประยุกต์จิตวิทยาเพื่อชีวิตของนักศึกษามหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้, 8(2), 273–287.
ประวัติผู้เขียน
จันทมา ช่างสลัก บัณฑิตจิตวิทยาคลินิกจากรั้ว มช. และมหาบัณฑิตจาก NIDA ปัจจุบันเป็นคุณแม่ลูก 1 ผู้เป็นทาสแมว ที่มุ่งมั่นจะพัฒนาการเขียนบทความจิตวิทยาให้โดนใจผู้อ่าน และสร้างแรงกระเพื่อมทางสังคม ให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในเชิงบวกบนโลกใบนี้
