5 เทคนิคจิตวิทยาในการหลุดพ้นจากความสัมพันธ์กับ Narcissist
- Chanthama Changsalak
- May 28
- 3 min read
“คุณกำลังอยู่ในความสัมพันธ์กับ Narcissist อยู่หรือไม่?” ที่ถามเช่นนี้ เพราะผลการศึกษาทางจิตวิทยาในต่างประเทศ พบว่า เพศชายมีแนวโน้มมีบุคลิกภาพแบบ Narcissist สูงกว่าเพศหญิง โดยเพศชายมีแนวโน้ม Narcissist 6.2% ส่วนเพศหญิงมีระดับ Narcissist 4.8%
และมีงานวิจัยทางจิตวิทยาที่น่าสนใจ พบว่า ผู้ที่มีบุคลิกภาพแบบ Narcissist มักมีเสน่ห์ดึงดูดใจ แม้จะเป็นเสน่ห์ระยะสั้นก็ตาม อีกทั้งยังพบว่า เพศหญิงที่มีภาวะ Narcissist จะส่งผลให้ความพึงพอใจในชีวิตคู่ลดลงมากกว่าเพศชายที่มีภาวะ Narcissist กล่าวคือ ในคู่รักหญิง - ชาย หากเพศหญิงมีภาวะ Narcissist มีแนวโน้มทำให้ชีวิตคู่จบลงมากกว่าในกรณีที่เพศชายมีภาวะ Narcissist
อย่างไรก็ตามงานวิจัยศึกษาเฉพาะในกรณีของคู่รักหญิงชาย ไม่ได้ทำการศึกษาในคู่รักเพศเดียวกัน จึงไม่มีผลการวิจัยที่สามารถยืนยันผลของความสัมพันธ์กับ Narcissist ในคู่รักเพศเดียวกันได้ แต่ทุกงานวิจัยเกี่ยวกับความสัมพันธ์กับ Narcissist ยืนยันตรงกันว่า Narcissist มีแนวโน้มผูกพันกับคนรักต่ำมาก จึงมักจะนอกใจ และจบความสัมพันธ์อย่างรวดเร็ว
ถึงแม้ Narcissist จะไม่ได้รู้สึกจริงจังกับความสัมพันธ์ฉันคนรัก แต่คนที่เผลอใจไปรัก Narcissist แล้วกลับเจ็บจริง ปวดร้าวทางความรู้สึกจริง ๆ โดยงานวิจัยทางจิตวิทยา พบว่า ผู้ที่มีความสัมพันธ์กับ Narcissist อย่างแน่นแฟ้น ทั้งในรูปแบบคนรัก เพื่อนสนิท พี่น้อง พ่อแม่ ครอบครัว มีแนวโน้มได้รับผลกระทบทั้งในเชิงอารมณ์ จิตใจ และพฤติกรรม ดังนี้ค่ะ
ถูกควบคุมและบงการ (Manipulation & Control)
ผู้ที่มีลักษณะ Narcissist มักใช้เทคนิคทางจิตวิทยาเชิงลบในการควบคุมและบงการคนรัก หรือคนใกล้ชิด เช่น การหลอกปั่นหัว (Gaslighting) ทำให้รู้สึกผิด (Guilt-tripping) การเงียบใส่ (Silent treatment) หรือการบงการทางอารมณ์ เพื่อสร้างความสับสนและสงสัยในคุณค่าตนเอง ส่งผลให้คนรักหรือผู้ใกล้ชิดเกิดความไม่มั่นใจในตนเองและมีการรับรู้ตนเองบกพร่องได้
ได้รับความรุนแรงทางจิตใจ (Psychological Aggression)
งานวิจัยทางจิตวิทยา พบว่า Narcissist มีแนวโน้มใช้ความรุนแรงทางจิตใจต่อคนรัก หรือผู้ใกล้ชิด มากกว่าทางกายภาพ เช่น การวิจารณ์ การดูถูก หรือการทำให้รู้สึกด้อยค่า จึงส่งผลให้ผู้ที่มีความสัมพันธ์กับ Narcissist เกิดความกระทบกระเทือนจิตใจ และรู้สึกว่าตนเองไม่มีคุณค่า
มีความพึงพอใจในความสัมพันธ์ต่ำ (Low Relationship Satisfaction)
ผู้ที่มีความสัมพันธ์กับ Narcissist มักมีความพึงพอใจในความสัมพันธ์ต่ำ เนื่องจาก Narcissist มีการแสวงหาการชื่นชมตลอดเวลา ขาดความเห็นอกเห็นใจ และไม่ค่อยเห็นคุณค่าของความต้องการคู่รัก ส่งผลให้คนรักหรือผู้ใกล้ชิดของ Narcissist รู้สึกไม่ได้รับการตอบแทนในความสัมพันธ์เท่าที่ควร
รู้สึกไม่มั่นคงในความสัมพันธ์ (Instability & Insecurity)
ผู้ที่มีบุคลิกภาพแบบ Narcissist มักขาดความมุ่งมั่นในการสร้างความสัมพันธ์ จึงมักจะนอกใจ หรือทำร้ายจิตใจผู้ที่มีความสัมพันธ์กับ Narcissist อยู่เสมอ ส่งผลให้คนรักหรือผุ้ใกล้ชิดของ Narcissist รู้สึกไม่มั่นคงในความสัมพันธ์
สุขภาพจิตแย่ลง (Mental Health Issues)
ผู้ที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับ Narcissist มักจะมีความวิตกกังวล (Anxiety) เนื่องจากความสัมพันธ์ไม่แน่ไม่นอน ประสบภาวะซึมเศร้า (Depression) เนื่องจากถูกวิพากษ์วิจารณ์ มีความกดดันในความสัมพันธ์อยู่เสมอ เห็นคุณค่าในตนเองต่ำ (Low self-esteem) และอาจถึงขั้นเกิดภาวะเครียดจากเหตุการณ์สะเทือนใจ (Post-traumatic Stress Disorder: PTSD) หากถูกทำร้ายจิตใจอย่างรุนแรงอยู่ซ้ำ ๆ
จากผลกระทบที่เกิดขึ้นข้างต้น จึงเล็งเห็นว่าการยุติความสัมพันธ์กับ Narcissist หรือมีระยะห่างกับ Narcissist ได้มากเท่าไรยิ่งดี แต่จากงานวิจัยทางจิตวิทยา และผู้เชี่ยวชาญทางจิตวิทยาต่างก็ยืนยันว่าการหลุดพ้นจากความสัมพันธ์กับ Narcissist เป็นกระบวนการที่ยาก เพราะบุคคลกลุ่มนี้มักใช้การบงการ (Manipulation)
และการผูกพันเชิงอารมณ์ (Trauma bond) เพื่อทำให้คนรัก หรือผู้ใกล้ชิดรู้สึกสับสนในความสัมพันธ์และติดอยู่ในวงจรความสัมพันธ์อันเจ็บปวดนี้ อย่างไรก็ตาม ก็ยังมีเทคนิคทางจิตวิทยาที่ช่วยเสริมพลังและนำไปสู่การฟื้นฟูจิตใจของผู้ที่มีความสัมพันธ์กับ Narcissist 5 เทคนิคด้วยกัน ดังนี้ค่ะ
สร้างความตระหนักรู้และการเสริมความรู้ด้านสุขภาพจิต (Awareness & Psychoeducation)
การสร้างความตระหนักรู้ (Awareness) และการเสริมความรู้ด้านสุขภาพจิต (Psychoeducation) มีบทบาทสำคัญมากในการช่วยในการหลุดพ้นจากความสัมพันธ์กับบุคคลที่มีลักษณะ Narcissist เพราะมันทำให้ “สมอง” และ “หัวใจ” ของผู้ถูกกระทำค่อย ๆ ฟื้นพลังกลับมาอย่างมีเหตุผลและมั่นใจขึ้น ผ่านการทำความเข้าใจลักษณะของ Narcissist และวงจรการทำร้าย (Narcissistic abuse cycle) ซึ่งจะช่วยให้ผู้ที่มีความสัมพันธ์กับ Narcissist ตระหนักว่าตนเองกำลังอยู่ในวงจรไม่ปลอดภัย และมีการตัดสินใจและลงมือออกจากความสัมพันธ์
มีขอบเขตความสัมพันธ์ที่ชัดเจน (Setting boundaries)
การมีขอบเขตความสัมพันธ์ที่ชัดเจน (Setting boundaries) เป็นเหมือน “รั้วป้องกันจิตใจ” ที่ช่วยทั้งหยุดการล่วงล้ำและค่อย ๆ ตัดวงจรอิทธิพลของ Narcissist ทำให้ผู้ที่มีความสัมพันธ์กับ Narcissistสามารถหลุดพ้นจากความสัมพันธ์ได้ง่ายขึ้น เพราะ Narcissist มักจะใช้ช่องว่างของขอบเขตที่ไม่ชัดเจนเพื่อควบคุมและทำร้ายทางอารมณ์ เช่น การโทรหา ส่งข้อความตลอดเวลาเพื่อควบคุมอารมณ์ การคาดหวังให้ตอบสนองทันที หรือการบังคับให้ยอมตามความต้องการ ดังนั้นเมื่อคนรักหรือคนใกล้ชิด “แยกตัวตน” ออกจาก Narcissist จะทำให้เห็นว่าความรู้สึกและการกระทำของเขาไม่ใช่ความรับผิดชอบของคนรักหรือผู้ใกล้ชิด ซึ่งทำให้คนรักหรือคนใกล้ชิดมีความมั่นใจและความเชื่อมั่นในสิทธิของตนเองมากขึ้น
ใช้เทคนิค No Contact หรือ Low Contact
เทคนิค No Contact (ตัดการติดต่อทั้งหมด) และ Low Contact (จำกัดการติดต่อให้น้อยที่สุดและเฉพาะเรื่องจำเป็น) เป็นเทคนิคหลักที่นักบำบัดและผู้เชี่ยวชาญทางจิตวิทยา แนะนำให้ผู้ที่มีความสัมพันธ์กับ Narcissist ใช้ เพื่อช่วยให้ปลดตัวเองออกจากวงจรควบคุมของ Narcissist ได้อย่างมีประสิทธิภาพ เ นื่องจากการ No Contact / Low Contact เป็นการตัดหรือจำกัดการติดต่อกับ Narcissist ซึ่งจะลดโอกาสถูกบงการทางอารมณ์ รวมถึงลดความรู้สึกถูกควบคุม แล้วเพิ่มความรู้สึกปลอดภัย ผ่อนคลาย ทำให้มีสมาธิและสามารถฟื้นพลังใจในการดูแลตัวเองได้มากขึ้น
เสริมสร้างการเห็นคุณค่าในตนเอง (Rebuilding self-esteem)
การเสริมสร้างการเห็นคุณค่าในตนเอง (Rebuilding self-esteem) เป็นการสร้าง “เกราะป้องกันจิตใจ” จากการถูก Narcissist ทำร้ายผ่านความสัมพันธ์ เนื่องจาก Narcissist มักทำลายความมั่นใจของคนรักหรือคนใกล้ชิดทั้งโดยรู้ตัวและโดยไม่รู้ตัว เช่น การวิจารณ์ซ้ำ ๆ การเปรียบเทียบ การหลอกปั่นหัว (Gaslighting) และการลดทอนคุณค่า เพื่อให้ผู้ที่มีความสัมพันธ์กับ Narcissist รู้สึกว่าต้องพึ่งพาเขา ดังนั้นเมื่อสามารถสร้าง Self-esteem กลับมาได้กระบวนการหลุดพ้นก็เกิดขึ้นง่าย โดยเริ่มจากเปลี่ยนมุมมองว่าการทำร้ายทางอารมณ์ที่เจอไม่ใช่ความผิดของเรา พูดกับตัวเองอย่างเมตตา ทำกิจกรรมที่ทำให้รู้สึกมีค่า เช่น ทำงานอดิเรก ทำงานอาสาสมัคร การเรียนรู้ทักษะใหม่ เป็นต้น เพื่อให้เกิดการยอมรับตนเอง (Self-compassion) ในแบบที่เป็นอยู่จริง
เข้ากลุ่มสนับสนุน (support groups)
การเข้ากลุ่มสนับสนุน (Support groups) เป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้ผู้ที่อยู่ในความสัมพันธ์กับ Narcissist สามารถ “หลุดพ้น” และ “ฟื้นตัว” ได้อย่างมีพลัง เพราะการได้พบปะพูดคุยกับคนที่มีประสบการณ์คล้าย ๆ กัน จะมีความเข้าอกเข้าใจกัน สามารถเล่าประสบการณ์และความรู้สึกได้โดยไม่ถูกตัดสิน ก่อให้เกิดความรู้สึกเติมเต็มทั้งกำลังใจ อารมณ์ ความรู้สึก และอาจได้เทคนิคในการอยู่ในความสัมพันธ์กับ Narcissist ที่มีความสุขมากขึ้น และสามารถตัดอิทธิพลของ Narcissist จนสามารถหลุดพ้นออกจากความสัมพันธ์ได้อย่างมั่นคง
การเรียนรู้เทคนิคจิตวิทยาในการหลุดพ้นจากความสัมพันธ์กับ Narcissist ไม่เพียงช่วยให้ออกมา จากความสัมพันธ์ที่เป็นพิษ แต่ยังช่วยฟื้นฟูสุขภาพจิต เสริมคุณค่าในตนเอง และป้องกันไม่ให้ตกอยู่ในความสัมพันธ์ลักษณะเดิมซ้ำอีก และยังเพิ่มความสามารถในการสร้างความสัมพันธ์ที่มีสุขภาพดีในอนาคต (Healthy relationship building) ได้อีกด้วย
ความสัมพันธ์กับ Narcissist มักไม่ได้ทำร้ายแค่ “ความรัก” แต่ค่อย ๆ ทำลายความมั่นใจ คุณค่าในตัวเอง และสุขภาพใจของคนที่อยู่ในความสัมพันธ์นั้นโดยไม่รู้ตัว
และหลายครั้ง คนที่ติดอยู่ในความสัมพันธ์ลักษณะนี้ อาจกำลังอยู่ในวงจรความผูกพันทางอารมณ์ที่ซับซ้อน จนยากจะมองเห็นทางออกด้วยตัวเอง
หากคุณกำลังสับสน เหนื่อยล้า หรือรู้สึกว่าความสัมพันธ์กำลังบั่นทอนสุขภาพใจ iSTRONG มีบริการดูแลสุขภาพใจคู่รักและความสัมพันธ์ (Couples & Relationship Counseling) โดยนักจิตวิทยาผู้เชี่ยวชาญ เพื่อช่วยให้คุณได้สำรวจรูปแบบความสัมพันธ์ เข้าใจบาดแผลทางใจ และค่อย ๆ ฟื้นคืนความมั่นคงทางอารมณ์ของตัวเองอีกครั้ง
เพราะความรักที่ดี ควรทำให้คุณรู้สึก “มีคุณค่า” มากขึ้น ไม่ใช่ค่อย ๆ สูญเสียตัวตนของตัวเองไป 💜
iSTRONG Mental Health
ผู้ดูแลสุขภาพใจให้กับบุคคล ครอบครัว และองค์กร
บริการของเรา
สำหรับบุคคลทั่วไป
บริการปรึกษา จิตแพทย์และนักจิตวิทยา : http://bit.ly/3lmThUa
คอร์สฝึกอบรมทักษะด้านจิตวิทยา : http://bit.ly/3RQfQwS
สำหรับองค์กร
EAP โปรแกรมสำหรับองค์กร : http://bit.ly/3RLI8Z8
โทร. 02-0268949 หรือ Line : @istrong
บทความแนะนำ
อ้างอิง
American Psychiatric Association. (2013).
Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.).
Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
Correction to Dufner, Arslan, Hagemeyer, Schönbrodt, & Denissen (2015). (2016).
Journal of Personality and Social Psychology, 110(6), 868.
Lavner, J. A., Lamkin, J., Miller, J. D., Campbell, W. K., & Karney, B. R. (2016).
Narcissism and newlywed marriage: Partner characteristics and marital trajectories.
Personality Disorders: Theory, Research, and Treatment, 7(2), 169–179.
Oliver, E., Coates, A., Bennett, J. M., & Willis, M. L. (2024).
Narcissism and intimate partner violence: A systematic review and meta-analysis.
Trauma, Violence, & Abuse, 25(3), 1871–1884.
Sweet, P. L. (2019).
The sociology of gaslighting.
American Sociological Review, 84(5), 851–875.
Yang, Z., Zheng, Y., Wang, C. et al. (2022).
Fairness decision-making of opportunity equity in gain and loss contexts.
Journal of Experimental Social Psychology, 98, Article 104243.
ประวัติผู้เขียน
จันทมา ช่างสลัก บัณฑิตจิตวิทยาคลินิกจากรั้ว มช. และมหาบัณฑิตจาก NIDA ปัจจุบันเป็นคุณแม่ลูก 1 ผู้เป็นทาสแมว ที่มุ่งมั่นจะพัฒนาการเขียนบทความจิตวิทยาให้โดนใจผู้อ่าน และสร้างแรงกระเพื่อมทางสังคม ให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในเชิงบวกบนโลกใบนี้